Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Chuyển đổi nhận thức về kinh tế tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp



Không chỉ Việt Nam mà cả thế giới hiện đang đứng trước những thách thức rất lớn như nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu. Chính vì vậy việc phát triển một nền nông nghiệp phát triển bền vững thân thiện với môi trường là xu thế tất yếu hiện nay. Gần đây khái niệm mô hình kinh tế tuần hoàn hay kinh tế tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp đã bắt đầu được đề cập, quan tâm, được đánh giá là nền tảng của phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững.

Kinh tế tuần hoàn là quan điểm mới đã được được đề cập và nhấn mạnh trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2045, theo đó, “khuyến khích phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn để sử dụng tổng hợp và hiệu quả đầu ra của quá trình sản xuất”. Nghị quyết Đại hội XIII đã đưa tầm nhìn và định hướng phát triển giai đoạn 2021-2030, đó là “Chủ động thích ứng có hiệu quả với biến đổi khí hậu, phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai, dịch bệnh; quản lý, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững tài nguyên; lấy bảo vệ môi trường sống và sức khỏe nhân dân làm mục tiêu hàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, bảo đảm chất lượng môi trường sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái; xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường”.

Thực tế mô hình kinh tế tuần hoàn đã được triển khai nhiều năm trước đây, như VAC, RVAC từ những năm 1970 - 1980, sau đó phát triển phổ biến với nhiều vật nuôi, cây trồng khác nhau, kết hợp trồng trọt, chăn nuôi theo chuỗi thức ăn và xử lý chất thải bằng Biogas cá lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Trước đây nông nghiệp truyền thống được sản xuất một chiều, tức chỉ quan tâm đến năng suất, hiệu quả. Tuy nhiên hiện nay chúng ta đang quan tâm phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, theo đó các phế, phụ phẩm từ chu kỳ sản xuất này lại là đầu vào của chu kỳ sản xuất sau.  Kinh tế tuần hoàn quan tâm đến đến vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường, làm sao giảm  thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mô hình chăn nuôi tuần hoàn của công ty cổ phần T&T 159 với triết lý tận thu mọi thứ, không có gì là bỏ đi được Bộ Nông nghiệp và PTNT đánh giá cao, là mô hình đáng học hỏi trong lĩnh vực chăn nuôi hiện nay.

Tại trang trại của Công ty cổ phần T&T 159 tỉnh Hòa Bình  có quy mô 5000 con bò. Khác với nhiều trang trại nuôi bò, ở đây không có nhiều diện tích để trồng cỏ làm thức ăn. Bò ở đây được cho ăn chủ yếu là các phế phụ phẩm từ sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản. Điều đặc biệt hơn là các khu chuồng trại nuôi bò đều sử dụng đệm lót sinh học. Đệm sinh học ở đây là một hỗn hợp cỏ cây  nghiền nhỏ phu chế phẩm sinh học, gồm nhiều vi sinh có ích, rồi giải làm nền cho chuồng bò. Bò không phải tắm rửa, chuông không có mùi hôi, giữ ấm vào mùa đông, mát vào mùa hè, đàn bò con nào cũng béo, khỏe, ít mắc bệnh. Toàn bộ chất thải của bò đều được công ty thu lại và xử lý thành phân bón hữu cơ. Trang trại 5000 con bò này mỗi ngày sản xuất được khoảng 100 tấn phân bón hữu cơ vi sinh, thu về từ 300- 500 triệu đồng, đủ để vận hành toàn bộ hệ thống. (Một con bò 1 ngày ăn hết khoảng 30kg thức ăn khô, xanh, uống 40 lít nước, thải ra khoảng 20 kg phân và 30 lít nước tiểu). Ở trang trại này không có gì là bỏ đi, từ thân cây ngô, rơm và kể cả lõi ngô đều được chế biến làm thức ăn cho bò, giúp giảm chi phí và giảm giá thành thịt bò cho phù hợp với người tiêu dùng. 80% thức ăn thô xanh được thu mua từ các vùng sản xuất. Đây là mô hình nông nghiệp tuần hoàn bền vững cả về mặt kinh tế, xã hội và môi trường.

Kinh tế nông nghiệp tuần hoàn khác với kinh tế nông nghiệp tuyến tính hay một chiều chỉ quan tâm khai thác tài nguyên và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất theo tuyến tích hướng đến một mục tiêu cốt lõi, sau đó lượng phế thải thải ra ngoài môi trường lớn, gây mất cân bằng cho hệ sinh thái. Kinh tế tuần hoàn là kinh tế khép kín, thông minh, tái chế sử dụng các nguồn tài nguyên hiệu quả, hướng đến triệt tiêu các chất thải ra môi trường.

Theo Ellen MacArthur Foundation “Kinh tế tuần hoàn là biến rác thải đầu ra của ngành này thành nguồn tài nguyên đầu vào của ngành khác hay tuần hoàn trong nội tại bản thân của một doanh nghiệp. Kinh tế tuần hoàn một phần góp phần gia tăng giá trị cho doanh nghiệp, giảm khai thác tài nguyên, giảm chi phí xử lý chất thải, giảm thiểu ô nhiễm môi trường”.

Trong bối cảnh hiện nay, việc chuyển đổi từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn là tất yếu  đối với tất cả các quốc gia trên thế giới,  trong đó có Việt Nam, xuất phát từ những lý do sau:

-Nhu cầu về nguyên liệu thô ngày càng tăng, trong khi nguồn cùng ngày càng cạn kiệt, đặc biệt đối với nguồn tài nguyên khoáng sản, nguồn tài nguyên không thể tái tạo được;

- Những nước không có, hoặc không có nhiều nguồn nguyên liệu thô ngày càng phụ thuộc vào những nước có nguồn nguyên liệu thô dồi dào

- Biến đổi khí hậu (phát thải các khí nhà kính, đặc biệt là CO2) ngày cành mạnh mẽ, làm gia tăng quá trình biến đổi khí hậu cực đoan, gây nên các hậu quả cực kỳ nghiêm trọng;

- Cách mạng khoa học lần thứ 4 với việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, internet vạn vật (IoT).

 

Để kinh tế tuần hoàn được nhận thức đúng và phát triển, đóng góp tích cực vào lộ trình và mục tiêu phát triển bền vững được Đại hội XIII của Đảng đề ra, cần thực hiện một số giải pháp cơ bản như sau:

- Tăng cường tuyên truyền thông qua hệ thống phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội để nâng cao và thống nhất nhận thức trong cả hệ thống chính trị và toàn xã hội về kinh tế tuần hoàn. Kinh tế tuần hoàn đã và đang là xu hướng mang tính quốc gia và quốc tế không chỉ vì lợi ích trước mắt mà còn là vì lợi ích lâu dài của mỗi quốc gia, dân tộc.

- Hoàn thiện hành lang pháp lý, chế tài, quy trách nhiệm,  cơ chế chính sách để khuyến khích các chủ thể thực áp dụng khóa học công nghệ tiến bộ, thực hành kinh tế tuần hoàn, thiết lập lộ trình xây dựng và áp dụng quy chuẩn, tiêu chuẩn về môi trường tương đương với nhóm các nước tiên tiến trong khu vực.

- Phát triển các khu sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dân cư, đô thị sinh thái, hướng tới việc phát triển kinh tế gắn liền với việc bảo vệ môi trường, không những mang lại nhiều giá trị gia tăng cho các doanh nghiệp, cộng đồng mà còn đóng góp to lớn trong việc giảm thiểu tác động của các dự án sản xuất tới môi trường.

- Khuyến khích sản xuất các sản phẩm, cung ứng từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh đáp ứng tiêu chí của mô hình kinh tế tuần hoàn. Thực hiện kinh tế tuần hoàn cần gắn liền với phát triển công nghệ, kinh tế số và Cách mạng công nghiệp 4.0; thúc đẩy hình thành cơ chế liên kết trên nền tảng IOT (Internet of Things); thực hiện các hoạt động đổi mới công nghệ.

Có thể thấy, trước xu thế phát triển của các mô hình phát triển bền vững trong vài ba thập kỷ trở lại đây, Đảng và Nhà nước ta cũng đã có lộ trình định hướng và phát triển kinh tế tuần hoàn, thể hiện qua các chủ trương, chính sách trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, để khuyến khích và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, khu vực nông thôn vẫn còn rất nhiều vấn đề đặt ra cần phải giải quyết, trong đó phải thực hiện đồng bộ các giải pháp, quan trọng hàng đầu đó là tuyên truyền, chuyển đổi nhận thức cho cán bộ và người dân, doanh nghiệp./.

BTM